مجله حقوقی ساختمان موضوعات حقوقی ساختمان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
حقوق مالکیت فکری در پروژههای ساختمانی
حقوق مالکیت فکری (Intellectual Property) در صنعت ساختمان اغلب نادیده گرفته میشود، اما یکی از ارکان مهم در قراردادهای طراحی و مهندسی است. این حقوق به آفرینشهای فکری معماران، مهندسان محاسب و طراحان تعلق میگیرد. در پروژههای بزرگ، عدم تعیین تکلیف مالکیت نقشهها، مدلهای سهبعدی و نوآوریهای فنی میتواند منجر به دعاوی حقوقی سنگین و توقف پروژههای مشابه شود.
انواع مالکیت فکری در ساختمان
در یک پروژه ساختمانی، مالکیت فکری به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
۱. کپیرایت (حق مؤلف) در طراحی و معماری نقشههای معماری، طرحهای نما، نقشههای داخلی و حتی ماکتها تحت حمایت قانون کپیرایت هستند. معمار به عنوان پدیدآورنده، دارای حقوق مادی و معنوی بر طرح خود است.
-
حق معنوی: غیرقابل انتقال است و شامل حق ذکر نام معمار روی بنا و جلوگیری از تغییرات آسیبزننده به اصالت طرح میشود.
-
حق مادی: حق بازتولید طرح یا استفاده از آن در پروژههای دیگر که قابل واگذاری به کارفرماست.
۲. اختراعات و نوآوریهای فنی (پتنت) اگر در پروژهای از روشهای نوین ساخت، متریال ابداعی یا سیستمهای تأسیساتی منحصربهفرد استفاده شود، این نوآوریها میتوانند به عنوان اختراع ثبت شوند. مالکیت این اختراعات معمولاً متعلق به شرکت مهندسی مشاور است، مگر آنکه در قرارداد به گونه دیگری توافق شده باشد.
انتقال حقوق در قراردادهای مشاوره و طراحی
در اکثر قراردادهای ساختمانی، کارفرما تصور میکند با پرداخت حقالزحمه طراحی، مالک کامل طرح شده است؛ اما از نظر حقوقی، این تصور همیشه درست نیست.
شرط واگذاری حق استفاده (License) در قرارداد باید صراحتاً قید شود که آیا کارفرما مالک دائم طرح است یا فقط حق استفاده از آن را برای «یک پروژه خاص» دارد. اگر کارفرما بخواهد از همان نقشه برای ساخت فازهای بعدی یا پروژههای دیگر استفاده کند، باید اجازه کتبی یا حق امتیاز (Royalty) پرداخت نماید.
حقوق مالکیت فکری در سیستم BIM
با ورود فناوری مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM)، چالشهای مالکیت فکری پیچیدهتر شده است. در مدل BIM، چندین متخصص (عمران، معماری، تأسیسات) دادههای خود را در یک فایل مشترک قرار میدهند.
-
مالکیت مدل مشترک: باید مشخص شود که چه کسی مسئول نهایی مدل تجمیع شده است و هر یک از ذینفعان تا چه حد بر دادههای خود مالکیت دارند.
-
مسئولیت دادهها: اگر اشتباهی در دادههای یکی از طراحان منجر به خسارت شود، نحوه ردیابی و تفکیک مسئولیت حقوقی بر اساس مالکیت فکری هر بخش انجام میشود.
نقض حقوق مالکیت فکری و آثار آن
کپیبرداری غیرمجاز از نمای یک ساختمان یا استفاده از نقشههای محاسباتی یک مهندس در پروژهای دیگر بدون اجازه وی، «نقض حق مؤلف» محسوب میشود.
پیامدهای قانونی:
-
توقف عملیات اجرایی: پدیدآورنده میتواند از طریق مراجع قضایی دستور توقف موقت پروژه (تأمین دلیل و دستور موقت) را دریافت کند.
-
مطالبه خسارت: دریافت ضرر و زیان مادی ناشی از بهرهبرداری غیرمجاز از طرح.
-
الزام به ذکر نام: در صورتی که حق معنوی نقض شده باشد، دادگاه میتواند مالک را ملزم به درج نام طراح اصلی بر سردر ساختمان کند.
راهکارهای پیشنهادی برای کارفرمایان و طراحان
برای پیشگیری از اختلافات، توصیههای زیر را در قرارداد بگنجانید:
-
تعیین دقیق مالکیت: صراحتاً قید کنید که مالکیت مادی نقشهها متعلق به کارفرماست اما حقوق معنوی برای طراح محفوظ میماند.
-
شرط عدم افشا (NDA): طراحان را ملزم کنید که جزئیات فنی و طرحهای منحصربهفرد پروژه را در اختیار رقبا قرار ندهند.
-
حق تغییرات: کارفرما باید حق اعمال تغییرات جزئی در طرح را برای نیازهای اجرایی داشته باشد، به شرطی که به کلیت هنری طرح آسیب نزند.
انواع قراردادهای ساختمانی و ویژگیهای آنها
نقش بیمه در قراردادهای پیمانکاری
مسئولیتهای کارفرما و پیمانکار در قراردادهای ساختمانی
